ul. Ciesielska

Okna budynku przy ulicy Ciesielskiej 21.



Z ulicą Ciesielską była krótko związana niemiecka rodzina Segall z Berlina, której wojenne losy zasługują na opisanie.
Albert Segall pracował jako przedstawiciel handlowy oraz samodzielny kupciec w branżach porcelany, szkła ołowiowego i artykułów gospodarczych. Po wprowadzeniu Ustaw Norynberskich w 1935 roku Albert Segall i jego żona Grete zostali skategoryzowani jako „Pełni Żydzi”, co spowodowało, że Albert utracił wszystkie swoje przedstawicielstwa. Z dniem 1 stycznia 1939 roku 56-letni Albert Segall otrzymał oficjalny zakaz prowadzenia działalności gospodarczej, co było równoznaczne z bezrobociem. Wieczorem 30 października 1941 r. Albert i Grete Segall zostali aresztowani w swoim mieszkaniu w Berlinie przez GESTAPO i skierowani do obozu zbiorczego. Dwa dni później zostali stamtąd deportowani prosto do Getta Litzmannstadt, gdzie znaleźli zakwaterowanie na Bleicherweg 17/15 (ul. Ciesielska). W lutym 1942 zostali przeniesieni do getta warszawskiego*. Tu spotkali swojego syna Maxa-Horsta i synową Fridę Segall, którym już w czerwcu 1942 udała się ucieczka z getta warszawskiego. Grete i Albert znaleźli zatrudnienie w getcie w fabryce mundurów. Na przełomie 1942 i 43 Max-Horst z żoną z pomocą innych towarzyszy niedoli, umożliwili ucieczkę z getta również rodzicom. Całej rodzinie udało się przeżyć holokaust. Po wojnie wrócili do Berlina, a następnie wyemigrowali do do USA.
Opracowane na podstawie - ŻYDZI BERLIŃSCY W LITZMANNSTADT GETTO 1941-1944 KSIĘGA PAMIĘCI, Ingo Loose, s. 164-165

*Garstka mieszkańców Getta Litzmannstadt przed rokiem 1943 otrzymała zezwolenie na wyprowadzkę do warszawskiego getta, choć za horrendalne pieniądze. Płacili często złotem, diamentami i zagraniczną walutą. 19 marca 1942 na specjalne zezwolenie wyjechało z getta 27 osób, które udały się do Warszawy, 25 marca wyjechało kolejnych 120 osób, zaś 3 czerwca jeszcze 160. Proceder ten organizowany był przy udziale Dawida Gertlera - kierownika Oddziału Specjalnego (Sonderkommando, Sonderabteilung) agenta GESTAPO.

Park Staromiejski

Pomnik do gry w piłkę, Pomnik Dialogu, Pomnik Dekalogu... w parku Staromiejskim.



Park Staromiejski położony jest w miejscu dawnej zabudowy Starego Miasta, zburzonej w czasie okupacji. Nieistniejąca dziś ulica Nad Łódką wyznaczała południową granicę getta. Na fotografii róg ul. Nad Łódką i Zgierskiej (dziś Nowomiejskiej).



"W lutym 1941 z nakazu władz okupacyjnych Referat Prac Publicznych Przełożonego Starszeństwa Żydów przystąpił do rozbiórki przyległych do getta domów położonych pomiędzy ulicami: Zachodnią, Ogrodową, Północną, Nad Łódką, Wolborską oraz granicą getta, zabudowany 35 dużymi, w tym i czteropiętrowymi, budynkami, halą targową... i szeregiem mniejszych murowanych domów mieszkalnych... Roboty te zakończono w sierpniu 1942 r. Na określenie tych robót w getcie przyjęła się krótka nazwa Abbruch (z niem. burzenie)." *

Efekt tych prac widoczny jest na kilku przeźroczach Geneweina. Składając po dwie fotografie, możemy uzyskać namiastkę obrazu panoramicznego.

Widok na fragment Starego Miasta (dziś park Satromiejski). Fotografie zostały wykonane prawdopodobnie u zbiegu dzisiejszej ulicy Solnej i Północnej. Poniżej skrzyżowanie Ogrodowej i Nowomiejskiej.

Szukając łódzkich śladów, można znaleźć w internecie zdjęcia Łodzi z lotu ptaka zrobione przez niemiecki samolot w maju 1942 roku. Na jednym z nich widać południową część getta z charakterystycznym pustym terenem po rozbiórkach, dzisiejszym parkiem. Wytężając wzrok można zlokalizować mosty nad ulicą Zgierską i Limanowskiego, Stary Cmentarz Żydowski przy ulicy Wesołej, baraki na Bałuckim Rynku, na samym dole zdjęcia charakterystyczny ośmiokątny Plac Wolności.



*Kronika Litzmannstadt Getto 1941-1944, Tom V Suplementy, s. 271

ul. Ciesielska 21

Bałucki skansen. Fragment ulicy Ciesielskiej (niem. Bleicherweg), który przetrwał w niezmienionej formie od czasów okupacji. W zamkniętej dzielnicy, po przeciwnej stronie ulicy, pod numerem 18tym, znajdowała się kuchnia. Na Ciesielskiej 24 funkcjonował "Punkt Sortowania i Przeróbki Starzyzny", później Zakłady Stolarskie. Najważniejszym urzędem, z punktu widzenia interesów niemieckiego Zarządu Getta był Bank Skupu Kosztowności, Przedmiotów Wartościowych i Odzieży, który miał swoją siedzibę na Ciesielskiej 7. W skrócie jego rola polegała na skupowaniu wszelkich kosztowności, biżuterii, srebra, futer, kryształów... które pod przymusem Żydzi musieli sprzedawać za bezcen.

Poniżej obwieszczenie z 10.06.1942 r. o konieczności przekazania do Banku Skupu (przy ul. Ciesielskiej) wszystkich futer.

ul. Franciszkańska 27 - kościół Mariawitów

Kościół Mariawitów p.w. św. Franciszka z Asyżu znajdował się przy jednej z głównych arterii getta - przy ul. Franciszkańskiej nr 27. Na oficjalnej stronie Parafii Kościoła Starokatolickiego Mariawitów możemy przeczytać: "parafia łódzka zawdzięcza Żydom ocalenie figurki Matki Boskiej, która znajduje się przed kościołem oraz konfesji i ołtarza, które ocalały dzięki specjalnemu zabezpieczeniu deskami." Zachowało się nawet zdjęcie, na którym widać kawałek kościoła, dorożkę Prezesa oraz fragment drewnianej konstrukcji chroniącej posąg Matki Bożej.

Co istotne, drewno miało ogromną wartość w getcie. Przez kilka lat funkcjonowania „zamkniętej dzielnicy” przydziały węgla na opał były znikome. Stan ten ilustruje poniższy fragment:
W mroźne dni ludzie zrywają ze ścian deski na opał, żeby nie zamarznąć na śmierć. Drewniana ubikacja na podwórzu i rożne komórki dawno zostały już rozebrane. Boimy się, że pewnej nocy nasz domek może zostać bez ścian albo po prostu się rozleci.
Michał Mosze Chęciński, Zegarek mojego ojca, s. 134

Tym bardziej na uznanie zasługuje fakt zachowania drewnianej konstrukcji przy kościele. Okazuje się jednak, że sama świątynia o mały włos nie została zburzona. Cytując Kronikę:

Sprawozdanie dzienne z środy 11 sierpnia 1943 r.
Wyburzanie kościoła. W ramach prac rozbiórkowych w dniu dzisiejszym, po podłożeniu ładunku wybuchowego, ma nastąpić wyburzenie byłego kościoła mariawitów (Franzstrasse 27). W kościele tym przez jakiś czas administracja getta prowadziła magazyn futer.
oraz z 12 sierpnia 1943
Jak się dowiadujemy, na razie kościół mariawitów, Franzstrasse 27, nie zostanie wyburzony, ponieważ brakuje w tej chwili ludzi do wykonania tego przedsięwzięcia.
Świątynia w czasie okupacji, na pierwszym planie dwóch członków Służby Porządkowej.

"Na tyłach posesji znajdowała się wielka plantacja, gdzie w 1940 roku działały półkolonie, ale później teren został rozparcelowany na ogródki działkowe." Dokładnie ilustrują to poniższe fotografie z epoki.